Botlar İnsanlardan Fazla Ziyaret Ediyor
Dijital dünyanın en büyük bilgi kaynaklarından biri olan Wikipedia, 2025 yılında beklenmedik bir krizle karşı karşıya: veri çekmek için kullanılan otomatik yazılımlar (botlar) artık site trafiğinin büyük kısmını oluşturuyor.
Wikimedia LLC Başkanı Lane Becker, IBM Think’e verdiği röportajda durumu şöyle özetliyor:
“Yapay zekâ şirketleri bilgiye doymuyor. Wikipedia, güncel ve güvenilir bir bilgi deposu olduğu için sunucularımız üzerinde benzeri görülmemiş bir yük oluşturuyorlar.”
Platform, insanların oluşturduğu bilgiyi ücretsiz ve açık biçimde paylaşmayı amaçlıyor. Ancak bot trafiğindeki artış, hem teknik altyapıyı hem de finansal sürdürülebilirliği tehdit ediyor.
Yapay Zekâ, Veri Açlığını Wikipedia Üzerinden Gideriyor
Yapay zekâ destekli arama motorları (örneğin SearchGPT ve Perplexity) ile sesli asistanlar, sürekli olarak güncel ve yapılandırılmış verilere erişmek istiyor.
Becker, “Wikipedia verisi olmadan çalışan büyük dil modelleri çok daha düşük performans gösteriyor,” diyerek, platformun yapay zekâ için vazgeçilmez bir kaynak haline geldiğini vurguluyor.
Benzer şekilde, teknoloji şirketi Miso.ai tarafından yürütülen Sentinel projesi de yayıncı sitelerindeki bot sayısının birkaç ay içinde %35 arttığını ortaya koydu. Özellikle önemli haber dönemlerinde, Wikipedia’nın görsel arşivleri yoğun biçimde taranıyor ve bu da insan kullanıcılar için yavaşlamalara yol açıyor.
Sorun Yalnızca Sunucular Değil, Bilginin Niteliği
Wikipedia için mesele yalnızca teknik değil; bilgi kalitesi de risk altında. IBM ve Wikimedia, verilerin etiketlenmesi ve yapısının güçlendirilmesi için ortak açık kaynaklı araçlar geliştiriyor.
IBM Yapay Zekâ Veri ve Araçlar Direktörü Nirmit Desai, bu iş birliğini şöyle açıklıyor:
“Wikipedia, yapay zekâ için temel bir bilgi kaynağı. Verinin doğruluğunu ve etiketlemesini iyileştirerek, daha kaliteli yapay zekâ sistemleri oluşturmayı hedefliyoruz.”
IBM araştırmacısı Rosario Uceda-Sosa ise “Kötü veriyle iyi sonuç alınmaz; yapay zekâda da ‘çöp girerse çöp çıkar’ kuralı geçerliliğini koruyor,” diyor.
Wikimedia Enterprise: Yeni Dönemin İş Modeli
Artan veri talebine karşı, Wikipedia Vakfı 2021 yılında Wikimedia Enterprise adlı ticari servisi kurdu. Bu platform, büyük şirketlere daha yapılandırılmış veri setleri, API erişimi ve teknik destek sağlıyor.
Becker, “Kurumsal kullanıcılar artık bu bilgilere kesintisiz erişim, garanti ve destek hizmeti alarak ulaşabiliyor,” diyor.
Bu model, yapay zekâ çağında içeriğin adil kullanımına yönelik yeni bir yaklaşım sunuyor. Ancak yapay zekâ devlerini bu hizmete abone olmaya ikna etmek kolay değil. Bir yanda Perplexity–Gannett ortaklığı gibi gelir paylaşımı modelleri gelişirken, diğer yanda OpenAI ve Cohere gibi şirketlere karşı telif davaları açılıyor.
Adil Bir Bilgi Ekosistemi Mümkün mü?
Wikipedia hâlâ bilgiye ücretsiz erişimi temel ilke olarak koruyor. Ancak artan bot trafiği, insan katılımını azaltıyor ve gönüllü editörlerin sayısını tehdit ediyor.
Wikimedia Vakfı yönetim kurulu üyesi Luis Bitencourt-Emilio, bu noktada kaynağa atıf yapmanın önemini vurguluyor:
“Kaynak göstermek yalnızca bizi değil, kullanıcıyı da korur. Yapay zekâ şirketlerinden beklentimiz, bu emeğe saygı duymalarıdır.”
Becker ise uzun vadeli düşünmenin gerekliliğine dikkat çekiyor:
“Bilginin nereden geldiğini anlamak, bilginin kendisi kadar değerli. Sadece içeriği değil, onu mümkün kılan ekosistemi de korumalıyız.”
Yapay Zekâ Aynı Zamanda Bir Fırsat
Her ne kadar riskler artsa da Becker, ChatGPT gibi haftalık 700 milyondan fazla kullanıcıya sahip platformların Wikipedia için yeni bir fırsat sunduğunu düşünüyor:
“Amacımız bilgiyi herkesle paylaşmak. Bu platformlar, doğru iş birliğiyle misyonumuzu genişletebilir.”
Yine de hatalı yapay zekâ üretimleri (halüsinasyonlar) ve model çökmesi gibi riskler, Wikipedia’nın insan katkısına olan ihtiyacını daha da belirgin kılıyor.
Bitencourt-Emilio son noktayı şöyle koyuyor:
“Wikipedia, çeyrek milyon insan editörün emeğiyle var. Botlar bunu taklit edebilir ama asla yerini alamaz.”
Kaynakça
-
IBM Think – “Wikipedia Faces the AI Scraping Surge”
-
Yazan: Anabelle Nicoud, Staff Writer, IBM Think